Arı sağlığında bağırsak florası.

Bal arısı işçilerinin bağırsağında az sayıda bakteri türünden oluşan, ama yoğunluğu yüksek bir topluluk yaşar. Bu türlerin çoğu doğada başka bir canlıda bulunmaz; arıyla birlikte evrimleşmiştir.1,6

Petekten yeni çıkan işçinin bağırsağında bu bakteriler henüz yoktur. Arı florasını ilk günlerinde, bakıcı arılarla temas ederek ve peteğin yüzeyinden edinir.2 Flora bu nedenle bireyin değil, koloninin ortak malıdır.

Bakterilerin üstlendiği işler deneylerle gösterilmiştir. Arının kendi enzimleriyle parçalayamadığı polen bileşenlerini sindirirler.5 Normal florayla büyüyen arılar, florasız büyütülen arılardan daha fazla kilo alır.3 Flora, bağışıklık sisteminin apidaesin ve himenoptaesin gibi savunma peptitlerini üretmesini de uyarır.4 Bal midesinde ise ayrı bir laktik asit bakterisi topluluğu bulunur.8,9

Arının sindirim kanalı bal midesi, orta bağırsak, ince bağırsak ve arka bağırsaktan oluşur. Besin orta bağırsakta sindirilip emilir; bakterilerin büyük bölümü ise ince ve arka bağırsakta yaşar. İnce bağırsakta Snodgrassella ve Gilliamella, arka bağırsakta Lactobacillus ve Bifidobacterium türleri baskındır.1

Arı, polenin dış çeperini ve bazı bileşenlerini kendi enzimleriyle sindiremez. Arka bağırsaktaki bakteriler bu bileşenleri fermente eder ve kısa zincirli yağ asitleri gibi ürünler açığa çıkarır.5,3 Florası tam arılar florasız arılara göre daha fazla kilo alır, şekere daha duyarlı davranır ve kilo alımıyla ilgili hormon genleri farklı çalışır.3 Probiyotikli polen ikamesiyle beslenen arılarda baştaki protein miktarı ve yaşam süresi artmıştır.15

Bacillus sporları sindirim yolunun asidik ortamına dayanır, bağırsakta canlı hücreye dönüşür ve sindirim enzimleri ile surfaktin gibi koruyucu maddeler üretir.28,29

Floranın bileşiminin bozulmasına disbiyoz denir; arı sağlığındaki bozulmalarla ilişkilidir.10,7 Tetrasiklin verilen arılarda flora belirgin biçimde değişmiş ve ölüm oranı artmıştır.11 Glifosata maruz kalan arılarda da flora değişmiş, bakteriyel enfeksiyona duyarlılık artmıştır.12

Beslenme ayrı bir etkendir. Karbonhidrat enerjiyi karşılar; polen proteini ise bağışıklık ve kışlık arının yetişmesi için gereklidir.40 Arı kayıpları çoğu zaman tek bir nedene bağlanamaz: parazitler, tarım ilaçları ve çiçek azlığı birbirinin etkisini artırır.38,39

Arıda probiyotik kullanımı üzerine saha ve laboratuvar çalışmaları son on beş yılda belirgin biçimde arttı.27 Bu çalışmalar şurupla ya da yemle verilen bakterilerin koloni gelişimine, bal verimine ve hastalık etkenlerine etkisini ölçtü. Aşağıda olumlu sonuç bildiren altı çalışma yer alıyor.

Sonuç, kullanılan bakteriye ve uygulama biçimine göre değişir. İnsanlar için üretilmiş ticari probiyotikler arıda nosemaya karşı beklenen etkiyi göstermemiştir.24 Amerikan yavru çürüklüğü bulaştırılmış kolonilerde ve antibiyotik sonrası florayı onarmaya yönelik iki denemede de fark bulunamamıştır.23,25 Güncel derlemeye göre arıya özgü bakteriler bağırsağa kolayca yerleşmekte, arıya uygun olmayanlar ise yerleşmemektedir.26

Uluslararası uzman tanımına göre probiyotik, yeterli miktarda verildiğinde konakçıya sağlık yararı sağlayan canlı mikroorganizmadır.30 Bacillus türleri spor oluşturur. Spor, mide asidine, ısıya ve uzun süreli depolamaya dayanıklıdır; bu özellik sıvı ürünlerde bakterinin canlı kalmasını kolaylaştırır.28

Arjantin'de yapılan bir saha çalışmasında bir Bacillus subtilis suşunun sporları her ay şeker şurubuyla verildi. Uygulanan kovanlarda arı sayısı %26, bal stoku %17 daha yüksek bulundu; Nosema ve Varroa sayıları kontrol kovanlarından düşüktü.13 Laboratuvarda Bacillus kökenli surfaktin, Nosema ceranae sporlarının enfeksiyon gücünü azalttı.29

Vetorin BeePro+ ve BeeHive+ Bacillus bakterileri içerir.

Yazın doğan işçi birkaç hafta yaşarken, sonbaharda yetişen kışlık arı altı aya kadar yaşayabilir.41 Bu uzun ömür, yağ dokusunda depolanan vitellogenin proteiniyle açıklanır.35

Varroa akarı arının tam da bu yağ dokusuyla beslenir.34 Taşıdığı deforme kanat virüsü dünya çapında yayılmış bir salgındır.33 Kışlık arılar Ağustos–Ekim arasında yetiştiği için akar yükünün hasattan hemen sonra düşürülmesi gerekir. Karar göz kararıyla değil, ölçümle verilir; pudra şekeri ve alkol yıkama yöntemleri uluslararası standartlarda tanımlanmıştır.36

Nosema ceranae ise çoğu zaman belirgin belirti vermeden ilerler ve koloniyi zayıflatabilir.37 Avrupa ve çevresinde kış koloni kayıpları ülkeye ve işletme uygulamalarına göre büyük farklar gösterir.31,32

Bu alandaki bilgi hızla gelişiyor ve bazı sorular hâlâ açık. Arıcının bunları da bilmesi gerekir:

• Probiyotik denemelerinin çoğu tek bir bölgede, sınırlı sayıda kovanla yapılmıştır. Sonuçların farklı iklimlerde ve arı ırklarında tekrarlanması gerekir.27,26
• Dışarıdan verilen bakterilerin arı bağırsağına kalıcı olarak yerleşip yerleşmediği bakteriye göre değişir. Kalıcı yerleşmeyen bakteriler etkisini bağırsaktan geçerken gösterir; bu nedenle düzenli verilmeleri gerekir.26,28
• Bacillus türlerinin arıdaki etkisi laktik asit bakterilerine göre daha az çalışılmıştır.27
• Koloni kayıpları birden çok etkenin bir araya gelmesiyle olur. Tek bir ürün ya da uygulama kaybı tek başına önleyemez; varroa kontrolü, beslenme ve ana arı yönetimi birlikte yürütülmelidir.38,39